Kolekcja numizmatyczna

Powstanie kolekcji numizmatycznej jest ściśle związane z historią Muzeum Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Kielcach. W księdze inwentarzowej muzeum pod pozycją nr 2, z dnia 13 października 1908 r. zarejestrowano dary prezydenta Kielc Władysława Garbińskiego: „Bilety skarbowe Powstania Kościuszkowskiego z 1794 r. na 100 i 10 złp, talar Księstwa Warszawskiego, medal za stłumienie powstania styczniowego 1863 r”. Był to początek kolekcji numizmatycznej, która w chwili obecnej liczy: 35 454 monety, 281 banknotów, 1922 medale, medaliony i plakiety, 297 odznaczeń i odznak, 84 tłoki pieczętne. W muzeum znajduje się 47 znalezisk monetarnych.

 Na szczególną uwagę zasługują: skarb z Połańca, składający się ze 148 denarów rzymskich z okresu republiki i cesarza Augusta. Jest to unikalne znalezisko w skali europejskiej i stanowi niezaprzeczalnie najbardziej wartościowy zespół; skarb z Łagowicy Starej, zawiera 365 XI-wiecznych denarów krzyżowych i 55 tzw. placków; skarb z Wodzisławia, liczy 2191 denarów Władysława Jagiełły, Władysława Warneńczyka i Kazimierza Jagiellończyka; skarb z Krzczonowa, składający się z 5 263 denarów i półgroszy Władysława Jagiełły, Władysława Warneńczyka i Kazimierza Jagiellończyka, Jana Olbrachta oraz grosze praskie; skarb z Mokrska Dolnego, w zespole tym występują monety: Władysława Jagiełły, Kazimierza Jagiellończyka, Zygmunta Starego, Zygmunta Augusta, monety Śląskie, Zakonu Krzyżackiego, różnych miast i państw niemieckich. Z najciekawszych monet w zbiorze należy wymienić denary: Bolesława Krzywoustego, Władysława Wygnańca i Bolesława Kędzierzawego, brakteaty: Bolesława Wstydliwego, Mieszka III, Mieszka Plątonogiego, talary: Stefana Batorego, Zygmunta III Wazy, Władysława IV Wazy, Stanisława Augusta Poniatowskiego, talar kurlandzki Jakuba Kettlera, dukaty: Władysława IV Wazy, Jana Kazimierza Wazy, Księstwa Warszawskiego i Powstania Listopadowego, złote i srebrne monety Królestwa Polskiego i II Rzeczpospolitej. Zbiór banknotów obejmuje zdecydowaną większość banknotów polskich, od czasów insurekcji kościuszkowskiej do aktualnie będących w obiegu.

Wśród najcenniejszych medali wyróżnić należy niewątpliwie: medal wykonany na zamówienie dworu szwedzkiego przez najwybitniejszego europejskiego medaliera baroku Sebastiana Dadlera w 1634 r., z okazji 2. rocznicy śmierci króla Gustawa II Adolfa w bitwie pod Lützen; okolicznościowy medal ślubny, wykonany w 1638 r. przez Johana Höhna; medal poświęcony zwycięstwom wojennym króla Szwecji Karola XII, autorstwa wybitnego niemieckiego medaliera pracującego w Norymberdze Georga Hautscha. Medal ten związany jest z Kielcami osobą władcy, albowiem Karol XII przed bitwą pod Kliszowem od 30.VI do 9.VII. 1702 r. przebywał w pałacu kieleckim; medal Jana Filipa Holzhaeussera, wybity z okazji wmurowania kamienia węgielnego pod budowę kościoła „Świętej Opatrzności” w Warszawie 3.V.1792 r., w 1. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Szczególną wartość posiada komplet trzech medali, projektu Enrico Manfriniego, wybitych w złocie, srebrze i brązie przez Watykan z okazji 13. rocznicy pontyfikatu Jana Pawła II i 100. rocznicy ogłoszenia encykliki „Rerum Novarum”. Medale do zbiorów muzeum przekazał osobiście papież podczas pobytu w pałacu kieleckim 3.VI.1991 r. Znaczne wartości poznawcze posiada także zespół ok. 1000 medali dotyczących regionu świętokrzyskiego.

Wśród tłoków pieczętych unikatowym wręcz eksponatem jest XVI-wieczny sygnet z gmerkiem, znaleziony na zboczu wzgórza zamkowego w Chęcinach. Z tego samego okresu pochodzi stempel odkryty na wzgórzu zamkowym w Pińczowie, należący do Mikołaja Oleśnickiego (+1566), posła na sejm i właściciela dóbr pińczowskich. Interesująca jest również XVII-wieczna obustronna pieczęć żelazna połączonych cechów ślusarzy, kowali, konwisarzy i mieczników z Wiślicy oraz tłok pieczętny do laku cechu garncarzy z Sieradza z 2 poł. XVII w. W kolekcji znajdują się także pieczęcie osobowe, władz i urzędów państwowych, sądowe, wojskowe i powstańcze, samorządowe, szkolne, cechowe oraz kościelne.