"Początki...Pamiątki po Muzeum Kieleckiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego

 ze zbiorów Muzeum Narodowego w Kielcach"

 

 

     Ruch turystyczno-krajoznawczy na Kielecczyźnie ukształtowany w okresie zaborów stanowił ważne ogniwo skupiające ludzi, którym bliski był patriotyzm i zachowanie pamiątek narodowych. Takie cele przyświecały twórcom powstałego w 1908 roku Oddziału Kieleckiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (PTK) oraz jego muzeum, będącego protoplastą obecnego Muzeum Narodowego w Kielcach. Zalążek muzeum powstał w dwóch wynajętych pokojach na ulicy Mickiewicza, przeniesiony w 1910 roku do lokalu przy ul. Śniadeckich, a w 1913 roku do siedziby przy ul. Leonarda. Powstanie oddziału PTK i muzeum w Kielcach miało bardzo ważne znaczenie dla integracji środowiska lokalnego. Jasno określono cele i zadania muzeum, a formułę pracy stworzył, dzięki swojej charyzmie i zaangażowaniu, kustosz muzeum Tadeusz Szymon Włoszek. Skupił wokół siebie pasjonatów, w większości uczniów szkół kieleckich. Zainteresowania młodzieży zaowocowały w przyszłości sukcesami naukowymi – wielu z nich stało się wybitnymi badaczami regionu - przyrodnikami, regionalistami, jak:
Jan Czarnocki, Jan Samsonowicz, Stanisław Kossuth, Czesław Bieżanko, Sylwester Kowalczewski. Wielce oddanym w pracy muzeum byli również Edmund Massalski (Dyrektor Muzeum Świętokrzyskiego w latach 1952- 1961), Władysław Kosterski-Spalski, Józef Milicer, Zygmunt Kielbass, Zdzisław Lenartowicz, Władysław Strzębalski, Edmund Padechowicz, Stanisław Guzicki i Marta Hubicka. Przy tak prężnej i bezinteresownej działalności współpracowników zbiory powiększały się w szybkim tempie, w roku 1913 było już 2509 eksponatów – przede wszystkim  regionalnych: przyrodniczych, archeologicznych, historycznych i etnograficznych.
     Pierwszym wpisanym do muzealnego inwentarza zabytkiem jest okaz przyrodniczy – drewno skrzemieniałe z Miedzianej Góry, ofiarowane przez Feliksa Rybarskiego, nauczyciela gimnazjum w Kielcach. W związku z tym, iż nie odnaleziono dokumentów inicjujących powstanie muzeum, data pierwszego wpisu do inwentarza –  8 października 1908 r. – uznawana jest za początek istnienia placówki.
   Gromadzeniu obiektów muzealnych towarzyszyło systematyczne tworzenie księgozbioru  dla potrzeb biblioteki muzealnej. Pierwszym opiekunem jej zbiorów i bibliotekarzem był w latach 1908-1933 kustosz Tadeusz Szymon Włoszek, który krzewił wśród mieszkańców Kielc idee stworzenia biblioteki o charakterze regionalnym. Uzyskał poparcie i sympatię. Napływały więc do księgozbioru dary i przekazy od kielczan (głównie druki z XIX w. pochodzące z ich domowych bibliotek). Niemałą ofiarnością wykazali się również członkowie Kieleckiego Oddziału PTK. Księgozbiór biblioteki muzealnej przed I wojną światową przekroczył 400 egzemplarzy. Podczas działań wojennych biblioteka nie poniosła strat dzięki osobistej ochronie i opiece kustosza mieszkającego w budynku muzeum przy ulicy Leonarda 4. Mimo trudności lokalowych i stale zwiększającej się liczby eksponatów muzealnych, w 1922 roku otworzono przy bibliotece małą czytelnię czasopism. Po 1918 roku księgozbiór wzbogaciły prace naukowe, ofiarowane przez naukowców (archeologów, geologów, przyrodników, krajoznawców i innych) prowadzących badania na terenie kielecczyzny, opracowujących również zbiory kieleckiego muzeum. Następcą kustosza Włoszka od 1933 roku był Sylwester Kowalczewski, który pełnił także funkcję bibliotekarza. Nawiązał współpracę z innymi oddziałami PTK w Polsce, co zaowocowało wymianą wydawnictw – głównie przewodników o ogólnopolskim charakterze regionalno – krajoznawczym. W przededniu II wojny światowej księgozbiór muzealny przekraczał 1000 egzemplarzy. Wybuch wojny zahamował dalszy rozwój biblioteki. W obliczu zagrożenia zbiorów muzealnych i bibliotecznych, kustosz Sylwester Kowalczewski wykazał się wyjątkową postawą, ukrywając zbiory biblioteczne, także w prywatnych mieszkaniach. Z pomocą przyszli mu inni członkowie kieleckiego PTK oraz młodzież z kieleckich szkół. Dzięki ich ofiarności zbiory biblioteki nie uległy większym zniszczeniom (ok. 25%). Po zakończeniu wojny, kustoszowi Sylwestrowi Kowalczewskiemu powierzono ważną rolę przy reaktywacji kieleckiej placówki muzealnej i ponownym zgromadzeniu ocalałych zbiorów, w tym bibliotecznych, wzbogaconych o prywatny księgozbiór kustosza Włoszka, oraz wydane drukiem jego prace autorskie, które obecnie przechowywane są w dziale zbiorów specjalnych Biblioteki Muzeum Narodowego w Kielcach.