Bitwa pod Grunwaldem, Kronika Królestwa Polskiego (...), s. 95

Z okazji przypadającej w lipcu 2010 roku sześćsetnej rocznicy bitwy pod Grunwaldem, warto zwrócić uwagę na ikonografię tego znaczącego w dziejach Polski wydarzenia historycznego. W 1611 roku w krakowskiej drukarni Mikołaja Loba ukazała się „ Kronika Sarmacyey Europskiey, w którey się zamyka Krolestwo Polskie ze wszystkiemi Państwy, Xsięstwy y Prowicyami swemi tudzież też Wielkie Xsięstwo Litewskie, Ruskie, Żmudzkie, Pruskie, Inflantskie, Moskiewskie y część Tatarów przez Aleksandra Gwagnina z Werony (...) pierwey roku 1578 po łacinie wydana, A teraz zaś za przyczynieniem tych królów, których w łacińskiej nie masz, Tudzież królestw, państw, insuł, ziem y prowiciy ku tey Sarmacyey przyległych; iako Ggraecyey Ziem Słowiańskich, Wołoszey, Pannoniey, Bohemiey, Germaniey, Daniey, Szwecyey, Gotyey etc. Przez tegoż Authora z wielką pilnością rozdziałami na X ksiąg króciuchno zebrana, a przez Marcina Paszkowskiego za staraniem Authorowym z Łacońskiego na Polskie przełożona (...) ”. Tak w skrócie i w oryginalnej pisowni staropolskiej brzmi tytuł dzieła Aleksandra Gwagnina o objętości 852 stron. Wydanie pierwsze Kroniki w języku łacińskim z 1578 roku nosiło tytuł Sarmatiae Europeae descriptio (...) i liczyło 203 strony zawierając w tekście zarys geografii i historii Polski, Litwy, Prus, Inflant, Moskwy i Tatarii do 1574 roku. Wydanie w języku polskim rozszerzało zasięg zapisów kronikarskich do 1611 roku, z dodaniem historii krajów całej Europy i niektórych z terenów Bliskiego Wschodu. Tego przekładu na język polski, dokonał na zlecenie Aleksandra Gwagnina, Marcin Paszkowski – siedemnastowieczny pisarz polski, autor utworów okolicznościowych, religijnych popularyzator literatury i wiedzy o Oriencie (zmarły po 1621 roku). Wydanie polskie z 1611 roku podzielono na dziesięć części – „Kronik”, z których każda posiadała odrębną stronę tytułową i numerację stron. Zamieszczono w nich liczne drzeworyty, przedstawiające wizerunki królów, książąt i władców; ujęte w ozdobne ramy z ornamentem rolwerku (czyli ornamentem zwijanym) uzupełnionym pękami kwiatów i owoców. To typowe zdobnictwo dla dzieł sztuki okresu baroku i manieryzmu. Opisy historyczne krajów, również ilustrują drzeworyty z herbami, mapami, scenami z życia codziennego i obrazami ważniejszych bitew. Dzieło Aleksandra Gwagnina cieszyło się wśród współczesnych zarówno popularnością jak i ostrą krytyką, a nawet posądzeniami o plagiaty. Mimo to doczekało się od końca XVI i w XVII wieku przekładów na język włoski, czeski i niemiecki. Było drukowane trzykrotnie w Krakowie, a zagranicą w Spirze, Bazylei, Pradze i Wenecji.

Król WŁADYSŁAW JAGIEŁŁO Kronika Królestwa Polskiego (...), s. 87	Książę WITOLD Kronika W.X. Litewskiego (...), s 36	Kronika W.X. Litewskiego

I jeszcze słowo o autorze

Aleksander Gwagnin

ALEKSANDER GWAGNIN właść. A. Guagnini (1534-1614) historyk, rotmistrz, kupiec. Urodził się w Weronie, do Polski przybył z ojcem w 1558 roku gdzie jako znawcy sztuki fortyfikacyjnej i oblężniczej brali udział w wojnie moskiewskiej w latach 1563-1569. Aleksander był dowódcą obrony twierdzy w Witebsku. Za zasługi wojenne otrzymał w 1571 roku indygenat, czyli prawo obywatelstwa przyznawane cudzoziemcom, a potem tytuł szlachecki. Uczestniczył w wyprawach króla Stefana Batorego pod Gdańsk (1576), Wielkie Łuki (1580) i Psków (1581). W 1578 roku dedykował i ofiarował S. Batoremu pierwsze łacińskie wydanie „ Sarmatiae Europeae descriptio (...)”, które odegrało wówczas ważną rolę propagandową w rokowaniach na rzecz Rzeczypospolitej. Wyjeżdżał do Włoch w celach handlowych chcąc zorganizować bezpośredni wzajemny handel między Włochami a Polską. Zmarł w Krakowie, gdzie zamieszkiwał od zakończenia działalności wojskowej.

Aleksander Gwagnin
Kronika Sarmacyey Europskiey (...)
Druk Marcin Lob Kraków 1611
Sygn MNKi/Bibl-19872