Poniżej przedstawiamy trzeci artykuł z cyklu "Z ikonografii Bitwy pod Grunwaldem"
Poprzednie:
Kronika Królestwa Polskiego
Obchód Grunwaldzki

Dzień zwycięstwa pod Grunwaldem 15 lipca 1410 r., był obchodzony już od następnego roku. Było to pierwsze święto narodowe w kościele polskim. W okresie zaborów obchody rocznic bitwy miały narodowy wymiar, przybierały charakter manifestacji patriotycznych, stały się formą protestu społecznego. Na ziemiach polskich, szczególnie uroczyście świętowano 500. rocznicę bitwy. Centrum obchodów stał się Kraków, dawna siedziba zwycięskiego monarchy Władysława Jagiełły. W uroczystościach grunwaldzkich w Krakowie wzięły udział wszystkie warstwy społeczne, co zapewniło jej powszechny, żywiołowy charakter. Oprócz osób prywatnych, przyjechały też delegacje polskie z różnych stron świata. Obchody w lipcu 1910 były świadectwem ciągle żywego ducha polskości w podzielonej ojczyźnie.

Jak wspomina jeden z uczestników: „Wszędzie tłumy narodu, między którymi przewijają się malownicze postacie w fantastycznych strojach. Tu stąpa dziarski Sokół w szarym mundurze, tam Węgier w swym malowniczym narodowym ubraniu, tu znów kroczy poważnie Polak w kontuszu i przy karabeli. Języków, istna wieża Babel. Polski, czeski, węgierski, serbski, rosyjski, francuski, zlewają się w jeden niemilknący gwar. Szmer rozmów, mozaika barw, ogólne upojenie, wprowadzają w stan uniesienia i każą zapomnieć o złej doli, do jakiej trzeba wkrótce wrócić…”

Z okazji 500. rocznicy tego wiekopomnego zwycięstwa powstawały pomniki, obrazy, rysunki, a także wybito znaczną ilość medali, plakiet i innych pamiątek metalowych (broszki, odznaki, agrafy) będących wyrazem patriotyzmu i pietyzmu dla tego faktu dziejowego. Za ich pośrednictwem przypominano o bohaterach narodowych i dawnej potędze państwa polskiego.

Medale i medaliony to przedmioty o szczególnym znaczeniu. Pozostają świadectwem czasów, o których mówią, są specyficznym źródłem historycznym tym cenniejszym, że oprócz suchego przedstawienia faktów zawierają pewien ładunek emocji i uczuć towarzyszący ludziom w ważnych momentach dziejowych. Powstawały dla udokumentowania wydarzeń o przełomowym charakterze dla dziejów państwa i społeczeństwa. Sławiły dokonania władców i bohaterów narodowych. Czasami to „dzieła sztuki” małej formy. Wychodząc spod rąk medalierów były odbiciem epok, w których powstawały, odzwierciedlały panujące poglądy.

Taką właśnie pamiątką jest srebrny medal, który znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Kielcach od 1979 roku. Medal ten o średnicy 30 mm został wybity w 1910 roku w Krakowie, nakładem księgarni Tomaszewskiego. Powstał na podstawie rysunku Stanisława Fabijańskiego. Według tego wzoru powstały też brązowe i aluminiowe wersje medalu, które można było zakupić na pamiątkę. Natomiast ciekawostką jest, że była też aluminiowa wersja tego medalu z uszkiem do zawieszania i kokardką biało-czerwoną, który noszony był jako odznaka dla przyjezdnych, podczas trwających od 15 do 17 lipca 1910 roku uroczystości grunwaldzkich w Krakowie.