Litografia, papier 32,3 cm x 44,5 cm
Autor: Misierowicz (Misyrowicz, Alojzy, (1825 – ok. 1905)
Według rysunku z natury Napoleona Ordy (1807 – 1883)
Album Widoków Historycznych Polski…, seria V, plansza 164,
Zakład Litograficzny Maksymiliana Fajansa w Warszawie 1880 rok.
Numer inwentarza: MNKi /GR/1187




Tekst pod widokiem:
„Zamek Wielkich Mistrzów Krzyżackich. Założony r. 1274.W głównej sali zamkowej tkwi dotychczas w ścianie kula kamienna działowa, wrzucona w czasie oblężenia Malborga przez Jagiełłę r. 1410. Kula ta wymierzona na filar środkowy, którego upadek zwaliłby całe sklepienie, chybiła słup o kilka cali. Król Kazimierz Jagiellończyk zdobył zamek r. 1460. Na mocy traktatu Toruńskiego r. 1466 Malborg z całemi Prusami Zachodniemi przyłączony został do Polski”

Grafika pochodzi z bogatej kolekcji litografii wykonanych według rysunków Napoleona Ordy, wydanych na jego koszt w latach 1873 - 1883, w 8 seriach liczących łącznie 260 prac. W większości ukazują one zamki i rezydencje położone na kresach wschodnich skąd pochodził sam autor. Tworząc swoje monumentalne dzieło starał się dotrzeć do wszystkich interesujących pamiątek architektury rozrzuconych na całym terytorium dawnej Rzeczypospolitej, podzielonej zaborami. Latem 1878 r. odbył podróż do Prus Zachodnich, co potwierdzają rysunki wykonane w Toruniu i Waplewie Wielkim, zachowane w Muzeum Narodowym w Krakowie. Napoleon Orda wszystkie swoje prace zaopatrywał w objaśnienia, pod widokiem zamku w Malborku zamieścił wzmiankę o nieudanej próbie trafienia przez polską artylerię w filar podtrzymujący sklepienie Letniego Refektarza w Pałacu Wielkich Mistrzów. Wydarzenie to związane z nieskutecznym oblężeniem zamku przez wojska Jagiełły w tradycji krzyżackiej obrosło legendą, a kulę można oglądać do dzisiaj w miejscu gdzie utkwiła. Historię o kuli przytacza również autor artykułu poświęconego Malborkowi w Tygodniku Ilustrowanym z 3 X1859 r., w którym zamieszczono 3 współczesne widoki zamku wykonane w technice drzeworytu. Należy zwrócić uwagę na to, że podana w objaśnieniu omawianego widoku Malborka data zajęcia zamku przez Kazimierza Jagiellończyka w 1460 r. jest błędna, w rzeczywistości miało to miejsce w 1457 r.

Litografia Alojzego Misierowicza oparta na nie zachowanym rysunku z natury Napoleona Ordy wyróżnia się szerokim ujęciem zespołu zamkowego i dbałością o szczegóły. Ukazuje zamek od zachodu, z przeciwległego brzegu Nogatu, który przecina most łyżwowy. Na wprost widza wznoszą się monumentalne budowle, nad którymi dominuje wieża Zamku Wysokiego. Obok niego wyeksponowany został Pałac Wielkich Mistrzów związany z Zamkiem Średnim i wysunięty w stronę rzeki. Elewacje budowli oświetlone bocznym światłem, są częściowo pogrążone w cieniu. W Zamku Wysokim dobrze widać rzędy małych okienek związanych z jego przebudową na magazyn w latach 1801-1804 wykonaną przez Prusaków. Korony murów Pałacu Wielkich Mistrzów i Zamku Średniego wieńczą otwarte krenelaże.

W bezpośredniej bliskości zamku, z prawej strony widać fragment budowli zwieńczonej małą wieżyczką, jej kształt znany z innych współczesnych przekazów ikonograficznych sugeruje, że może to być kościół p.w. św. Jana, który w rzeczywistości położony jest o wiele dalej. Całkowicie odmiennie od obecnego stanu przedstawia się otoczenia kompleksu zamkowego od strony Nogatu, gdzie widać zabudowę mieszkalną na Podzamczu, wśród niej kryją się relikty Baszt Mostowych, zrekonstruowanych kilka lat później w 1897 r. przez Konrada Steinbrechta Do roku 1939 stopniowo wyburzono wszystkie znajdujące się tu domy i odtworzono linię murów obronnych.

Porównując widok zamku malborskiego wykonany na podstawie rysunku Napoleona Ordy z innymi przekazami ikonograficznymi z epoki, możemy odnaleźć w nim interesujące szczegóły związane z rzeką. Oprócz Mostu Łyżwowego (mostu na łodziach), płynących i stojących łodzi żaglowych, w pobliżu brzegu od strony Kałdowa widać zakotwiczoną tratwę z szopą. Na tratwie i wokół niej ukazane są drobne sylwetki kąpiących się ludzi.

W artykule wykorzystano: Zamek Malborski w twórczości artystów minionych stuleci. Grafika, malarstwo, rysunek z polskich zbiorów muzealnych XVI – XX w.; Muzeum Zamkowe w Malborku, Malbork 2003

Opracował Marian Gucwa, Kierownik Działu Rycin

Poprzednie artykuły z cyklu:

Kronika Królestwa Polskiego
Obchód Grunwaldzki
Medal wybity w Krakowie z okazji 500. rocznicy bitwy pod Grunwaldem - 1910
Portret Antoniego Wiwulskiego
Dom Jana Matejki
Półgrosze koronne Władysława Jagiełły