Bitwa pod Grunwaldem była jedną z największych bitew w historii średniowiecznej Europy. 15 lipca 1410 r. rozegrała się walka na polach pomiędzy wsiami Grunwald i Stębark, gdzie stacjonowały wojska krzyżackie (pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena), a wsią Ulnowo i jeziorem Łubień, gdzie zebrały się połączone siły (polskie, litewsko-ruskie i smoleńskie oraz posiłkowe oddziały: czeskie, mołdawskie i tatarskie) pod dowództwem króla Władysława Jagiełły i wielkiego księcia litewskiego Witolda Kiejstutowicza.

W 1910 r. z okazji 500. rocznicy tego zwycięstwa powstało wiele okolicznościowych pamiątek, m.in. obrazów, rzeźb, albumów, medali oraz plakiet. W zbiorach Muzeum Narodowego w Kielcach znajduje się plakieta, która powstała sto lat temu najprawdopodobniej w Krakowie. Plakieta ta jest wykonana ze stopu cyny i ołowiu.


Plakieta
Data wyd.: 1910
Materiał: stop cynowo-ołowiowy
Tech. wykonania: odlew
Wymiary: 26,3x35,5 cm
Nr inw.: MNKi/N/3062








Na plakiecie przedstawiona jest scena bitewna. W jej centrum widoczna jest walka dwóch konnych rycerzy, którzy walczą o chorągiew. Postać z piórami to rycerz zakonny, który odpiera atak. Obok, po lewej atak piechoty z pikami. W lewym górnym rogu widoczny jest zarys miasta (prawdopodobnie jest to Malbork). Po prawej las, z którego wyłania się konnica. U dołu leżą polegli w walce. Całość kompozycji otacza gładka płaszczyzna, stylizowana na ramkę. Na jej dolnej krawędzi widnieje napis: „Bitwa pod Grunwaldem 15.VII. 1410”.

Kilka przedstawień w plakiecie odbiega od rzeczywistości. Po pierwsze, bitwa ta nie toczyła się w okolicy zamku. Natomiast wcześniej armia polsko-litewska mijała m.in. zamki w Kurzętniku i w Działdowie. Natomiast do Malborka nasze wojska dotarły już po bitwie, dopiero 25 lipca 1410. Poza tym zbroje walczących odbiegają od uzbrojenia z owych czasów.

Obecnie tę plakietę można oglądać na czasowej ekspozycji zorganizowanej z okazji 600. rocznicy bitwy. Wystawa znajduje się w Dawnym Pałacu Biskupów Krakowskich w Kielcach. Można na niej oglądać także inne obiekty z "cyklu grunwaldzkiego", które są przedstawiane w "Obiekcie Tygodnia".

Aby poczuć atmosferę bitwy przytoczę fragment o jej rozpoczęciu z relacji Jana Długosza. Jak pisze kronikarz, naprzeciw wojsk wielkiego mistrza stały ukryte w lasach armie sprzymierzonych ... a dzieliła ich nawzajem od siebie odległość jednej strzały. Długie wyczekiwanie w pełnym słońcu sprowokowało wielkiego mistrza do wysłania emisariuszy z podarunkiem, dwoma nagimi mieczami. Długosz tak opisuje ten fakt: Wielki mistrz pruski Ulryk posyła tobie i twojemu bratu (..) dwa miecze, ku pomocy, byś z nim i z jego wojskiem mniej się ociągał i odważniej, niż to okazujesz walczył, a także żebyś dalej się nie chował i pozostając w lasach i gajach, nie odwlekał walki. Niedługo potem całe wojsko królewskie zaśpiewało donośnym głosem ojczystą pieśń Bogurodzicę, a potem wznosząc kopie rzuciło się do walki. Aby w ferworze walki można było rozpoznać się na polu bitwy ustalono hasła, które brzmiały –Kraków, Wilno.

Opracowała A. Miazga

Bibliografia:
- Jan Długosz, Polska Jana Długosza, red. Henryk Samsonowicz, przekł. [z łac.] Julia Mruk, Warszawa 1984
- Stefan Maria Kuczyński, Wielka Wojna z Zakonem Krzyżackim w latach 1409-1411, Warszawa 1960