Wygląd gimnazjum, rys. M. Żeromska	Szkoła Realna w Kielcach, rys. T. Rybkowski
Wygląd Gimnazjum Kieleckiego w latach nauki Stefana Żeromskiego, rys. E. Wozniesieński	Portret Stefana Żeromskiego, mal. A.Głuszczenko

Muzeum mieści się w części budynku szkoły, której historia sięga czasów Augusta II. Tu właśnie w latach 1874-1886 nauki pobierał największy pisarz Kielecczyzny - Stefan Żeromski.

Portret bp. Konstantego Felicjana Szaniawskiego	Uczniowie gimnazjum męskiego w Kielcach

Portret Adolfa Dygasińskiego, mal. A. Głuszczenko	Portret Bolesława Prusa, mal. A. Głuszczenko	Portret Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, mal. A. Głuszczenko

Wiosną 1724 roku na tzw. Krakowskim Przedmieściu, w sąsiedztwie kościoła św. Trójcy, rozpoczęto budowę szkoły. Inicjatorem tych działań był bp. krakowski Konstanty Felicjan Szaniawski. Pierwsi uczniowie rozpoczęli tu naukę 4 września 1727 roku. Szkołę prowadzili księża Instytutu „Communis Vitae”, zwani potocznie bartoszkami lub komunistami. Dzieje historii Polski miały znaczący wpływ na funkcjonowanie placówki. Zmieniała ona bowiem tryby kształcenia oraz nazwy. W 1962 roku szkoła przeniosła się do nowego gmachu przy ul. ks. P. Ściegiennego 15, gdzie prężnie działa po dzień dzisiejszy. Obecnie nosi ona imię swojego najsławniejszego ucznia - Stefana Żeromskiego. W szkole tej kształciło się wielu sławnych ludzi, m.in. Piotr Ściegienny, Alfons Grotowski (inżynier, współtwórca systemu wodociągów miejskich w Warszawie), Adolf Dygasiński, Roman Plenkiewicz (pedagog, historyk literatury, redaktor naczelny „Przeglądu Pedagogicznego”), Walery Przyborowski, Aleksander Głowacki (Bolesław Prus), Władysłąw Gajkiewicz (lekarz, redaktor „Gazety Lekarskiej”), Stanisław Sienicki (redaktor „Gazety Kieleckiej”), Bolesław Markowski (wiceminister skarbu), Felicjan Sławoj-Składkowski (ostatni premier w okresie międzywojennym), Stanisław Niesiołowski (malarz), Julian Greek (wiceminister przemysłu ciężkiego), Hieronim Wiatr (profesor Oxfordu), Hugo Moryciński (dyrektor teatru w Kielcach i Bydgoszczy), Gustaw Herling-Grudziński, Józef Ozga-Michalski, Jerzy Korey-Krzeczowski, Wiesław Jażdżyński, Marian Sołtysiak „Barabasz”.

Portret Aleksandry Dobrowolskiej, mal. W. Oleszczak	Popiersie Stefana Żeromskiego

Z chwilą przeniesienia szkoły do nowego budynku, stary, wymagający remontu gmach nie miał jeszcze określonego przeznaczenia. Z inicjatywą stworzenia w tym miejscu , w związku ze zbliżającą się rocznicą stulecia urodzin Stefana Żeromskiego, muzeum literackiego poświęconemu młodości autora „Wiernej rzeki” wystąpiła, kustosz ówczesnego Muzeum Świętokrzyskiego (obecnie Muzeum Narodowego w Kielcach) pani Aleksandra Dobrowolska. Miał już ona doświadczenie w tworzeniu wystaw poświęconych wielkim pisarzom - Henrykowi Sienkiewiczowi, Janowi Kochanowskiemu czy Stefanowi Żeromskiemu. Prace przygotowawcze i zakupy eksponatów trwały do 28 czerwca 1965 roku. Wówczas to dawny gamach szkolny ożył ponownie i tętni życiem do dziś. Krętymi schodami udają się bowiem do muzealnych sal liczne szkolne wycieczki, których opiekunowie pragną pokazać swym wychowankom świadectwa szkolne, podręczniki, pierwsze wydania utworów tego, który



jak pisał o Stefanie Żeromskim Leopold Staff.