Zarys biografii Stefana Żeromskiego (1864-1925)

Stefan Żeromski urodził się w Strawczynie w Świętokrzyskiem 14 października 1864 r. w rodzinie dzierżawcy ziemskiego Wincentego Żeromskiego (herbu Jelita) i Józefy z Katerlów (herbu Poraj). W 1865 r. Żeromscy rezygnują z dzierżawy Strawczyna i zamieszkują kolejno w Woli Kopcowej i Krajnie, a od 1869 r. w Ciekotach. Na przełomie 1873/1874 Stefan Żeromski uczęszcza do szkoły elementarnej w Psarach koło Bodzentyna, a w latach 1874-1886 uczy się w Męskim Gimnazjum Rządowym w Kielcach. W czasie nauki w gimnazjum zaczyna tworzyć poezje i utwory pisane prozą, które ocenie poddaje nauczyciel Antoni Gustaw Bem. W 1879 r. umiera matka Stefana, a w 1883 r. ojciec.

Po ukończeniu gimnazjum w 1886 r. (bez zdania matury) Żeromski wyjeżdża do Warszawy i rozpoczyna studia w Szkole Weterynaryjnej. Nie mając środków na utrzymanie podejmuje pracę guwernera w Szulmierzu, Oleśnicy i Łysowie. W 1890 r. przybywa jako guwerner do Nałęczowa, poznaje Oktawię Rodkiewiczową, którą poślubia w Policznej (1892). W latach 1892-1896 podróżuje do Krakowa, Wiednia, Zurychu, mieszka w Zakopanem, gdzie bierze udział w tworzeniu Biblioteki Publicznej Zakopiańskiej, pracuje w Rapperswilu w Muzeum Narodowym Polskim.

Po powrocie do kraju podejmuje w 1897 r. pracę w Bibliotece Ordynacji Zamoyskich w Warszawie. W 1899 r. Oktawia i Stefan Żeromscy zostają rodzicami syna Adama. W 1902 r. Żeromski podróżuje do Włoch. Po powrocie do Polski angażuje się w Nałęczowie w organizację Uniwersytetu Ludowego i budowę „Chaty” wg projektu Stanisława Koszyc-Witkiewicza (1905), zostaje honorowym przewodniczącym Towarzystwa „Światło” (1906).

W latach 1907-1911 rodzina pisarza zmienia miejsca zamieszkania, Żeromski dużo podróżuje, m.in. do Włoch i Francji. W latach 1911-1912 następują zmiany w życiu osobistym Stefana Żeromskiego, który wiąże się z młodziutką malarką Anną Zawadzką. W 1913 roku przychodzi na świat we Florencji Monika – córka Anny Zawadzkiej i Stefana Żeromskiego. W 1914 i 1915 r. pisarz dwukrotnie próbuje wstąpić do Legionów. W 1915 r. pracuje w Naczelnym Komitecie Zakopiańskim, zostaje członkiem zarządu Biblioteki Publicznej w Zakopanem. W lipcu 1918 r. umiera syn pisarza Adam Żeromski.

W tym samym roku Żeromski zostaje prezesem Organizacji Narodowej oraz Prezydentem Rzeczypospolitej Zakopiańskiej (30.X – 16.XI 1918). W 1919 r. ukazuje się Wspomnienie o Adamie Żeromskim (na prawach rękopisu), pisarz pracuje w Polskim Towarzystwie Krajoznawczym w Zakopanem. W 1920 r. pisarz angażuje się w akcję plebiscytu na Warmii .i Mazurach. Rodzina Żeromskich zamieszkuje w nowym domu – willi „Świt” w Konstancinie.

W latach 1920-1924 podejmowano starania o przyznanie Stefanowi Żeromskiemu Nagrody Nobla; starania zakończyły się niepowodzeniem. W 1924 r. Żeromski otrzymuje propozycję członkostwa honorowego Pen Clubu, angażuje się w powstanie oddziału polskiego, zawiązanego wiosną 1925 r. Późną jesienią 1924 r. rodzina Żeromskich przenosi się do mieszkania na Zamku Warszawskim, stan zdrowia pisarza pogarsza się. Stefan Żeromski umiera na Zamku 20 listopada 1925 r.