Stefan Żeromski urodził się 14 października 1864 w Strawczynie koło Kielc – zajmował się prozą, publicystyką, dramatem, był także działaczem społecznym i patriotą.

Wywodził się z rodzin szlacheckich herbu Jelita (ze strony ojca) i Poraj (ze strony matki). Lata dzieciństwa i wczesnej młodości spędził w Ciekotach w Górach Świętokrzyskich.

Jego ojciec, Wincenty Żeromski, nie uczestniczył z bronią w ręku w Powstaniu Styczniowym, ale wspierał powstańców. Jego sąsiedzi donieśli o tym władzy rosyjskiej i po upadku powstania ojcu groziło wieloletnie więzienie, z którego się wykupił, ale wskutek czego rodzina popadła w poważne kłopoty finansowe. Wincenty Żeromski był zmuszony dzierżawić majątki w regionie świętokrzyskim. Ostatnim był w Ciekotach, które pisarz opisał w powieści „Syzyfowe prace” i w „Dziennikach”.

W roku 1873 Stefan Żeromski kilka miesięcy uczęszczał do wiejskiej szkółki w Psarach koło Kielc (miejsce to opisał w "Syzyfowych pracach" jak Owczary).

W 1874 roku rozpoczyna naukę w Męskim Gimnazjum Rządowym w Kielcach (1874-1886). Pobyt w tej szkole był inspiracją do napisania "Syzyfowych prac", artystycznego świadectwa dziewiętnastowiecznej szkoły w Polsce.

Matka pisarza – Józefa z Katerlów, umarła w1879, a w 1883 roku przyszły literat stracił ojca. Młody Żeromski pozostał bez bliższej rodziny i środków do życia.

Z okresu gimnazjalnego pochodzą jego pierwsze próby literackie – wiersze, dramaty, przekłady z literatury rosyjskiej. Zadebiutował w 1882 w "Tygodniku Mód i Powieści" przekładem "Pragnienia", wiersza wybitnego rosyjskiego poety Michaiła Lermontowa.

Pierwszym znaczącym utworem literackim Stefana Żeromskiego są Dzienniki, pisane w latach 1882-1991. Są one fascynującym świadectwem codziennego życia pisarza, jego dojrzewania, kształtowania się jego talentu literackiego. Ale i trudnej sytuacji materialnej, której doświadczał: „Więcej niż tydzień temu nie jadłem obiadu – gdybyż obiadu: nie miałem nic w ustach prócz herbaty i chleba. Zbierałem się już wczoraj zapisać wrażenia wywołane przez głód...” - zanotował 11 maja 1887 roku. A 14 maja 1887 roku dodał: ”Chleba nie ma zupełnie – ach – to potworne, brudne, wstrętne, obrzydliwe, obrzydliwe”.

Choroba (ujawniła się gruźlica) i atmosfera w szkole nieprzychylna zdającym uczniom, zdecydowały, że gimnazjum ukończył bez uzyskania matury (1886). W tym samym roku rozpoczął studia, jako tzw. wolny słuchacz, w Instytucie Weterynarii w Warszawie (szkoła nie wymagała świadectwa maturalnego). Tam zetknął się z ruchem robotniczym, działał m.in. w tajnej akcji oświatowej na rzecz rzemieślników i robotników. W 1899 roku przerwał ostatecznie studia. Podjął pracę jako prywatny nauczyciel (guwerner) w domach ziemiańskich m.in. w Łysowie (gmina Przesmyki koło Siedlec) i Nałęczowie.

Od 1889 jego utwory ukazywały się w "Tygodniku Powszechnym". W 1892 roku przebywał krótko w Zurychu, Wiedniu, Pradze, Krakowie. Jesienią ożenił się z Oktawią Rodkiewiczową, wpływową wdową, przyjaciółką m.in. Bolesława Prusa, która prowadziła salon artystyczny w Nałęczowie. Także w 1892 roku wyjechał z żoną i jej córką z pierwszego małżeństwa do Szwajcarii, gdzie otrzymał posadę bibliotekarza w Muzeum Narodowym Polskim w Rapperswil. W 1895 roku ukazują się "Rozdzióbią nas kruki, wrony". W 1896 roku opuszcza Szwajcarię, ukazują się "Syzyfowe prace".

Po powrocie do kraju (1897), do 1904 roku, pracował w Bibliotece Ordynacji Zamojskiej w Warszawie. W 1899 roku Żeromskim rodzi się syn Adam i ukazuje się powieść "Ludzie bezdomni". W 1904 wyszła powieść "Popioły", odnosi sukces wydawniczy, pozwala to przenieść się pisarzowi i jego rodzinie na rok do Zakopanego. Od 1905 roku działał w organizacjach demokratycznych. Inicjował założenie Uniwersytetu Ludowego, organizował kursy dokształcające dla uczniów szkoły rzemieślniczej, a w domu Żeromskich prowadzono tajną szkołę.

W 1909 wyjechał na trzy lata z rodziną do Paryża. Po powrocie do kraju, osiedlił się w Zakopanem. W 1912 roku wiąże się z malarką Anną Zawadzką, z która ma córkę Monikę, urodzoną w 1913 roku.

Po wybuchu I wojny światowej próbuje wstąpić do Legionów Polskich, jednak ze względu na zły stan zdrowia nigdy nie wziął udziału w walkach. Wrócił do Zakopanego i działał w pracach Naczelnego Komitetu Zakopiańskiego. W 1918 roku umarł, chorujący od sześciu lat na gruźlicę, jego jedyny syn – Adam.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, mieszkał w Warszawie i jej okolicach. Był inicjatorem powstania projektu Akademii Literatury, Straży Piśmiennictwa Polskiego. W 1925 roku został założycielem i pierwszym prezesem polskiego oddziału PEN Clubu.

W latach dwudziestych osiedlił się w Konstancinie-Jeziornie pod Warszawą w willi „Świt”. W 1920 roku rozpoczyna się cykl działań, związany z przyznaniem Stefanowi Żeromskiemu literackiej nagrody Nobla; kończy się ostatecznie niepowodzeniem. W 1922 roku ukazują się "Wiatr od morza" i "Snobizm i postęp". W 1923 - dramat "Turoń".

Jesienią 1924 roku, w dowód swoich zasług, dostaje od ówczesnych władz państwa mieszkanie na Zamku Królewskim w Warszawie. W tym samym roku opublikował dramat "Uciekła mi przepióreczka". A w 1924 powieść "Przedwiośnie". Planował napisać drugą część pt. "Wiosna". Nie zdołał.

Stefan Żeromski zmarł na serce 20 listopada 1925 w Warszawie i został pochowany na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie.

W 1926 roku ukazuje się pośmiertnie "Puszcza Jodłowa".

W 1928 roku otworzono w Nałęczowie poświęcone pisarzowi muzeum.

W 1964 roku powstało Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego w Kielcach.