EKSPOZYCJA obejmuje lata dziecięce Stefana Żeromskiego, naukę szkolną w Kielcach, twórczość oraz wybrane dziedziny działalności społecznej i narodowej pisarza.

SALONIK:
Inscenizacja saloniku Żeromskich z dworu w Ciekotach, urządzona została na podstawie pamiątek zachowanych w Nałęczowie oraz opisów dworków w Dziennikach (1883) i Syzyfowych pracach (1897). Znalazły się tu: sosręb z dworku w Ciekotach, zabytkowe meble, fotografie rodzinne, zegarek ojca i broszka matki pisarza, szable podobne do tych, jakie po przodkach Żeromskiego zachowały się w Nałęczowie. Inscenizację uzupełniają dokumenty i fotografie związane z latami dziecięcymi Stefana Żeromskiego, m. in. metryka urodzenia, a także niedawno odnaleziona fotografia rodziców Żeromskiego oraz fotografia dworku w Ciekotach (1936). Historię rodu Żeromskich obrazuje drzewo genealogiczne oraz herby rodowe rodziców pisarza (ojca – Jelita, matki - Róża - Poraj).

 

 

 

Powstanie Styczniowe 1863 r.
Ważny dla rodziny Żeromskich i obecny na kartach utworów pisarza ( Rozdziobią nas kruki, wrony (1895), Echa leśne (1905) i Wierna rzeka (1912/1913)) problem powstania styczniowego dokumentują na wystawie liczne pamiątki z epoki: heliograwiury Artura Grottgera Lithuania (1864 - 1866), obrazy nieznanych autorów z II poł. XIX w.: Portret poety powstańczego Felicjana Falęckiego i Ranny powstaniec, obraz Andrzeja Olesia Ksiadz Ściegienny przemawiający do chłopów (1948), historyczne stemple, medale, broń oraz tablica żeliwna upamiętniająca uwłaszczenie chłopów przez cara Aleksandra II (1864).

CARSKA SZKOŁA:
W kwartale szkolnym prezentujemy inscenizację sali lekcyjnej: katedrę nauczyciela, uczniowskie ławki, godło Rosji, zegar, zabytkową mapę zaboru rosyjskiego, fotografie nauczycieli (Antoniego Gustawa Bema i Tomasza Siemiradzkiego) i kolegów szkolnych Stefana Żeromskiego (Jana Wacława Machajskiego, Jana Strożeckiego i Edwarda Łuszczkiewicza), liczne eksponaty z planu filmowego Syzyfowych prac (deki, dyscyplina, dziennik lekcyjny), prócz tego zobaczyć tu można liczydło, dzwonek szkolny, zeszyty, pióra i kałamarze, a także mundur uczniowski Męskiego Gimnazjum Rządowego w Kielcach i dokumenty związane z latami nauki Stefana Żeromskiego w Kielcach (kartka z dziennika lekcyjnego, świadectwa z klasy III i klasy VIII, tableau maturalne i inne). Obok popiersia Stefana Żeromskiego w mundurze ucznia (Olga Jasińska, 1964) pokazujemy również podobizny jego trzech młodzieńczych sympatii: Ludwiki Dunin – Borkowskiej (fot.), Heleny Skierskiej (rys. Szymon Kobyliński, 1982, fragment cyklu ilustracji do Syzyfowych prac) i Heleny Radziszewskiej (Jan Błyskosz, 1978).

 

STANCJA:
Okres nauki Stefana Żeromskiego w Kielcach dopełnia inscenizacja stancji uczniowskiej, wzorowana na opisie stancji w Syzyfowych pracach. Znalazły się tu: łóżko metalowe z gałkami, półka wiklinowa na książki, kuferek wiklinowy, ceramiczne naczynia toaletowe, a także fotografie trzech budynków kieleckich stancji ucznia Stefana oraz rysunki Moniki Żeromskiej do Syzyfowych prac, obraz Stanisława Charzyńskiego Stancja uczniowska (1922), dokumenty, tableau trzech roczników kieleckiej szkoły (lata 70-te XIX w., 1897 r. i 1913/ 1914 r.) oraz listy i wycinki prasowe.

TWÓRCZOŚĆ PISARSKA, DZIAŁALNOŚĆ SPOŁECZNA I KORESPONDENCJA.
Rękopisy utworów Stefana Żeromskiego, listy do wybitnych osobistości ówczesnej kultury, obywateli Kielc i rodziny dokumentują działalność Stefana Żeromskiego. Materiał rękopiśmienny uzupełniają cenne pierwsze wydania dzieł pisarza, a także ich liczne, naukowe opracowania. Ważną, a zarazem mało znaną działalnością społeczną i narodową Stefana Żeromskiego, można poznać w oparciu o dokumenty i fotografiei: z Nałęczowa (praca w Zarządzie Towarzystwa „Światło”) i Zakopanego (tworzenie księgozbioru Biblioteki Publicznej i reprezentacja wolnej Polski, jako Prezydent Rzeczypospolitej Zakopiańskiej).

KIELECCZYZNA W UTWORACH STEFANA ŻEROMSKIEGO:
Rodzinna Ziemia Świętokrzyska była wielokrotnie i na różne sposoby opisywana na kartach utworów Stefana Żeromskiego. Na wystawie opisy te towarzyszą artystycznym fotogramom: Radostowej, Puszczy Jodłowej, Karczówki, Wiernej rzeki, Świętego Krzyża, Świętej Katarzyny, parku w Kielcach, Strawczyna, Ciekot i Leszczyn.